Ghé một xưởng gốm nhỏ: nhìn một chiếc bát thành hình
Một buổi ở xưởng gốm dạy được điều mà xem ảnh không dạy nổi: phần lớn thời gian làm gốm là chờ, và phần đẹp nhất của nghề nằm ở những chỗ không ai nhìn thấy.
Bài mẫu — không phải tin thật. Nội dung, bút danh và địa danh trong bài đều là dữ liệu dựng sẵn để xem thử giao diện.
Nhiều xưởng gốm nhỏ có buổi mở cho khách tới xem và thử tay. Đi một buổi như vậy không biến ai thành thợ, nhưng nó đổi hẳn cách ta cầm một cái bát sau đó. Dưới đây là những gì thường diễn ra trong một buổi, và vài điều nên biết trước khi tới.
Đất phải được chuẩn bị trước
Trước khi lên bàn xoay, đất phải được nhào kỹ để đuổi hết bọt khí. Đây là công đoạn nặng nhất và cũng ít được chụp ảnh nhất. Một bọt khí còn sót lại trong thành bát sẽ nở ra khi nung và làm nứt sản phẩm — nghĩa là công đoạn buồn tẻ này quyết định số phận của mọi công đoạn sau.
Người mới thường muốn bỏ qua phần nhào để vào ngay bàn xoay. Thợ ở xưởng sẽ không cho, và họ có lý. Nhìn một khối đất được gập, ấn, xoay đi xoay lại hàng chục lần cũng là một cách hiểu vì sao đồ thủ công lại có giá của nó.
Bàn xoay: lực nhẹ, tay vững
Khi khối đất đã ở giữa bàn xoay, việc đầu tiên không phải là tạo hình mà là căn tâm — đưa khối đất vào đúng trục quay. Người mới hay dùng sức, và càng dùng sức thì khối đất càng lệch. Thợ sẽ nhắc giữ cổ tay tì vào đùi, khuỷu tay tì vào người, để lực đến từ cả thân chứ không từ bàn tay.
Khi đã căn tâm, việc mở lòng bát và kéo thành lên lại cần lực còn nhẹ hơn nữa. Thành bát mỏng dần theo từng vòng quay, và chỉ một cái giật tay là méo. Hầu hết người đi lần đầu sẽ làm hỏng vài cái trước khi ra được một cái đứng được — điều đó bình thường, và đất hỏng thì nhào lại dùng tiếp.
Có một chi tiết dễ chịu: ở xưởng, hỏng không phải là mất. Khối đất méo được gom lại, nhào lại, và lên bàn xoay lần nữa. Chỉ sau khi nung thì mới không quay lại được.
Chờ, men, rồi lại chờ
Bát vừa tạo hình xong phải để khô chậm trong bóng râm, có khi cả tuần. Khô nhanh quá thì nứt. Sau đó mới tới lần nung đầu, rồi phủ men, rồi nung lần hai ở nhiệt độ cao hơn. Giữa các bước toàn là chờ, và mỗi bước đều có thể làm hỏng công của bước trước.
Vì vậy, buổi học ở xưởng thường kết thúc mà bạn chưa có gì cầm về. Món của bạn sẽ được nung cùng mẻ và nhận lại sau vài tuần. Hãy hỏi rõ điều này trước khi đi, nhất là khi bạn ở xa — nhiều xưởng gửi được qua bưu điện, nhưng phải báo trước.
Và nếu được chọn, hãy xin xem lò lúc mở mẻ. Mặt men chỉ hiện ra đúng lúc đó, và ngay cả người làm lâu năm cũng không đoán trước được hết. Một mẻ gốm vừa ra lò là thứ đáng xem hơn bất cứ bức ảnh nào về nghề này.
Thẻ: #gốm #nghề thủ công #xưởng
Đọc tiếp
Ba bài mẫu khác, phần lớn cùng chuyên mục với bài này.
Đọc lại một cuốn sách cũ sau mười năm
Cuốn sách không đổi, người đọc thì đổi. Đọc lại một cuốn đã đọc từ lâu là cách rẻ nhất…
Vẽ màu nước cho người chưa từng cầm cọ
Màu nước mang tiếng khó vì không sửa được. Nhưng chính chỗ không sửa được ấy lại làm nó dễ…
Dựng một nhịp sáng chậm cho ngày làm việc
Buổi sáng vội thì cả ngày đuổi theo. Vài việc nhỏ làm theo thứ tự cố định, lặp đủ lâu,…